do17082017

Back Voorpagina Nieuws Nieuws tussen Amstel en IJ Indische Buurt

Veranderlijke sterren over de Henrietta Leavittbrug

Henrietta Leavittbrug

De Henrietta Leavittbrug overspant aan het einde van de Valentijnkade de Ringvaart ter hoogte van tennispark Tie-Breakers en natuurspeelpark Jeugdland. Samen met mijn zoon Mees ging ik regelmatig over deze toen nog naamloze brug, want in Jeugdland kun je onder meer dieren voeren, pizza’s bakken en hutten bouwen. In mijn portemonnee kinderpleisters van het Kruidvat, met afbeeldingen van Bob de Bouwer.

Door Daan van Pagée | Beeld Frank Schoevaart

Sinds enkele maanden draagt deze voorheen anonieme brug de naam Henrietta Leavittbrug. Henrietta is een schoolvoorbeeld van een geëmancipeerde vrouw in de door mannen gedomineerde wetenschappelijke wereld van rond 1900. Nadat ze in 1892 was afgestudeerd aan het Radcliffe College van de Harvard-universiteit, ging Henrietta in 1895 als vrijwilliger werken op de sterrenwacht van diezelfde universiteit. Samen met andere gekwalificeerde vrijwilligers kreeg ze de opdracht om duizenden fotografische opnames te maken van de sterrenhemel en van elk lichtpuntje de helderheid, de kleur en de locatie te bepalen. Haar specifieke opdracht was op zoek te gaan naar zogeheten ‘veranderlijke’ sterren en de wisselingen in helderheid daarvan vast te leggen. Zeven jaar later behoorde ze tot de permanente medewerkers aldaar, met een betaalde baan en een dagloon van twee gulden en vijftig cent. Haar vader was predikant.

Henrietta Leavittbrug

Schommelingen
Zoals gezegd concentreerde Henrietta Leavitt zich vooral op de veranderlijke sterren en probeerde ze te begrijpen wat het ritme en de wisselingen in helderheid veroorzaakte. Aanvankelijk kon ze geen verband vinden tussen de variatieperiode en de helderheid. Terwijl ik dit opschrijf moet ik weer denken aan mijn fietstocht in de achtertuin van Amsterdam en aan die eigenzinnige, perfect geklede mediaster die daar onkruid aan het wieden was in de tuin van zijn Kapel. Henrietta constateerde in haar onderzoek dat de schommelingen in de helderheid van sterren niet worden veroorzaakt door de turbulentie in de dampkring van de aarde, maar door de sterren zelf. Op het terras van familierestaurant de Pier 73 aan de Durgerdammerdijk zag ik diezelfde tv-ster ook nog schoonmaakwerkzaamheden verrichten aan de Kapel, het maakte me blij en ambitieus. De volgende dag verzamelde ik met plezier al mijn ‘Dwars door de buurtkrant’-publicaties in een dikke envelop. Want die mediaster is een vriend van mijn grootste sponsor, onze minister-president, en dat bracht me op een idee. Ik leef namelijk van een UWV-overheidsuitkering en schep er een genoegen in om de overheid serieus te nemen als tekstschrijver van de ‘Dwars door de buurtkrant’.

Vrolijk stap ik nog diezelfde dag The Read Shop binnen met een dikke envelop bestemd voor onze minister-president. Met geduld, toewijding, trouw en doorzettingsvermogen is het de Amerikaanse astronoom uit Massachusetts uiteindelijk gelukt om een relatie te leggen tussen de helderheid van veranderlijke sterren en de periode waarin hun helderheid schommelt. Lady of Luminosity, helderheid, werd ze genoemd door haar collega’s, haar hele leven bleef ze in dienst stellen van de sterrenkunde.

Nobelprijs
De Coördinator naamgeving openbare ruimten van de gemeente Amsterdam vertelde mij onder meer dat Henrietta een schoolvoorbeeld is van een vrouw met grote betekenis voor de huidige wetenschap en desondanks vrijwel onbekend is gebleven. In 1924 kwam de Zweedse wiskundige Gösta Mittag-Leffler tot het besef dat haar ontdekking in 1912 een grote doorbraak was om afstanden in sterrenstelsels te kunnen meten – en dat is nog steeds zo. Hij wilde Henrietta Leavitt dan ook voordragen voor de Nobelprijs, maar ontdekte al snel dat zij drie jaar eerder, op 12 december 1921, was overleden. In de Katholieke Kerk is er dan altijd nog de mogelijkheid om personen met grote verdiensten voor onze samenleving achteraf heilig te verklaren. Via een paus die na vele democratische stemrondes door het college van kardinalen wordt gecreëerd. De kerkvorst moet onder meer de Vaticaanse denkbeelden aanhangen en op zijn minst Engels en Italiaans spreken. Een positieve publieke uitstraling is ook handig en wanneer dat allemaal in orde is, komt er witte rook uit de schoorsteen van de Sixtijnse Kapel. Maar dat is niks voor wetenschappers die niet enthousiast worden van Bijbelse theorietjes die nog moeten worden geverifieerd.

Experimenteer
Dus ik bel zelf maar even met de sterrenhemel via mijn iPhone. Henrietta sprong een gat in de kosmos van blijdschap toen ik haar vertelde dat het bruggetje aan het einde van de Valentijnkade nu haar naam draagt. En dat er dagelijks Bob de Bouwerkinderen uit de Watergraafmeer overheen lopen om hutten te bouwen op Jeugdland. Ik vertelde haar ook dat je op het natuurspeelpark tegenwoordig dieren mag voeren op de kinderboerderij en broodjes kunt bakken op een open vuur en pizza’s in de oven. En vertelde over de speeltoestellen en de kabelbaan, en dat kinderen er kunnen kanoën, zeilen, voetballen en volleyballen. En dat studenten uit het Science Park er intussen een Jeugdlab hebben opgezet, waar je zelf aan de slag kunt. Experimenteer erop los in de workshop, het heeft te maken met zien, ruiken, proeven, horen en voelen. De studenten van de universiteit krijgen er ook nog eens studiepunten voor en dat tikt aan voor een goed eindresultaat. Henrietta straalde zoals ze dat deed rond 1912 op de Harvard-universiteit, toen ze de schommelende lichtsterkte van veranderlijke sterren doorzag.

Kruidvat
Opnieuw moet ik denken aan de berichtjes die ik van die mediaster mocht ontvangen, ‘ik moet nu even streng zijn en tja, zo werkt het niet, dat begrijp je toch wel’… schreef de sympathieke tv-persoonlijkheid. Die ook nog zo vriendelijk was om het juiste adres van onze minister-president door te geven. Bovendien dwarrelde er tien euro onkostenvergoeding uit zijn envelop, want ik had de dikke envelop aangetekend verstuurd. Op daanvanpagee.nl kunt u zijn originele handgeschreven berichtjes zelf nog eens nalezen. Ik vroeg de Amerikaanse astronoom uit Massachusetts die ik nog steeds aan de lijn had hoe het hier nu op aarde verder moest met het gebroken klimaatakkoord van Parijs. Maar daar gaf Henrietta geen antwoord op, wel vroeg ze of ik nog steeds kinderpleisters in mijn portemonnee had zitten van het Kruidvat.

 


Verberg commentaar formulier Verberg commentaar formulier
  • Vet
  • Cursief
  • Onderstrepen
  • Doorhalen
  • Quote
 
  • 4000 Resterende tekens
   
 
Onafhankelijke website met nieuws en informatie voor en door mensen die wonen, werken en studeren tussen Amstel en IJ

Bijdragen en contact 
redactie@oost-online.nl | Copyright 2015 oost-online | All rights reserved | Disclaimer |